+298 219484 er@er.fo

Linnandi viðgerð og lívsgóðska áðrenn deyða – Palliatión

Endamálið við kjakfundinum er at lýsa, hvørjar etiskar støður og spurningar knýta seg at síðstu tíðini áðrenn deyða, og hvussu vit ynskja, at seinasta tíðin skal verða.

Fundurin er í Løkshøll mikukvøldið 6. november frá kl. 19.30 til 21.30.

Í okkara mentan er ikki so vanligt at vísa sorg ella at tosa um deyðan. Men deyðanum sleppur eingin okkara undan. Og tað er eins umráðandi at hava ein skynsaman etikk viðvíkjandi umstøðunum, tá ið vit liggja at doyggja, og viðvíkjandi deyðanum sjálvum, sum tað er í sambandi við lívsins byrjan.

Tað er uppgávan hjá heilsufakliga økinum at viðgera mein og at grøða sjúkur, so at sjúklingurin verður frískur aftur og – um hetta ikki ber til – at linna sjúkueyðkennini og harvið avmarka líðingina. Uppgávan er m.a. eisini at veita hjálp soleiðis, at tann sjúki kann varðveita sínar førleikar sum longst.

Men hvussu handfara vit hesar umstøður í dag og hvat áttu vit at gjørt betur?
Fundurin fer at varpa ljós á hesar spurningar:
Hvat er palliatión? Hvussu eru umstøðurnar í heimum, har fólk liggja til at doyggja og hvussu upplivir Heimatænastan hesar støður? Hvussu fara vit væl úr hesi verð og hví skulu vit stremba eftir at varðveita førleikarnar sum longst? Hvussu ynskja vit, at seinasta tíðin skal verða?

Fundurin verður skipaður við fimm uppleggum. Hildur við Høgadalsá, sjúkrarøktarfrøðingur og Master í yrkismenning, forkvinna í Etiska ráðnum fer yvirskipað at greiða frá um palliatión. Jonna Joensen, deildarleiðari í Heimatænastuni, fer at greiða frá royndum hjá Heimatænastuni og umstøðum tær hava varnast. Marjun Bæk, fyrrverandi sóknarprestur og limur í Etiska ráðnum, fer at hugleiða um tað at fara væl úr hesi verð og um tilveruspurningar evstu tíðina. Sólbjørg Frederiksberg, fysioterapeut og limur í Etiska ráðnum, fer at greiða frá hví rehabilitering og palliatión eiga at ganga hond í hond. Seinasta innleggið eigur Bjarni á Steig, yvirlækni og serlækni í blóðsjúkum og palliatión, sum fer at greiða frá palliatión í dag og frameftir.

Tað verður Uni Arge, journalistur, sum fer at stýra fundinum og í panelinum verða Jonna Joensen, Marjun Bæk, Sólbjørg Frederiksberg og Bjarni á Steig. Sí skrá.

Tiltakið er ókeypis og øll eru hjartaliga vælkomin.
Framløgurnar verða beinleiðis stroymdar og upptøkurnar lagdar á heimasíðuna hjá Etiska ráðnum www.etiskaradid.fo

Tvístøðan á bróstinum

Spaniastova verður karmur um tiltakið Tvístøða á bróstinum, tá Etiska ráðið kemur á vitjan í Klaksvík mikukvøldið 6. mars.

Endamálið við tiltakinum er at lýsa etiskar tvístøður, sum hjartastartarar kunnu hava. Serliga verður ljós varpað á umstøðurnar hjá eldri borgarum á bústovnum.

Eiga vit – sum eldri búfólk – sjálvi at gera av, um hjartastartari skal brúkast, um vit hava tað fyri neyðini ella eru tað onnur, sum taka avgerð okkara vegna?
Eigur tað at vera møguleiki at frávelja hjartastartara?
Ella er tað at rokna sum natúrligt, at tá hjartastartari er tøkur, verður hann nýttur í øllum førum?

Etiska ráðið verður umboðað við Hildur við Høgadalsá, forkvinnu, og Jákup H. Foldbo, ráðslimi. Somuleiðis luttekur Arnhold Jensen, kommunulækni í Klaksvík.

Til umrøða frá kl. 19 verður “Konsekvensetikkur og nyttuetikkur í mun til hjartastartara” og “Heilsa, trygd og umhvørvi – á kommunala økinum”.

Tiltakið er alment, men vendir sær serliga til umboð fyri almennum og kommunalum stovnum, frítíðarfeløgum og avvarðandi myndugleikum innan heilsu- og trivnaðarøki.

Panel verður skipað undir leiðslu av Rana Nolsøe, har lagt verður upp til kjak.

Sí eisini Um hjartastartarar á bústovnum fyri eldri.

Ársfrágreiðing 2018

Etiska ráðið hevur givið út fyrstu ársfrágreiðingina.

Í frágreiðingini kanst tú lesa um uppgávuna hjá Etiska ráðnum, um ráðslimirnar, um virksemið hjá ráðnum fyrsta árið og um ætlanirnar hjá ráðnum fyri 2019. Ársfrágreiðingin er einans teldutøk.

Les ársfrágreiðingina her.

Nýggjur bóklingur um etikk

Eiga vit altíð at halda givin lyfti, ella eru nøkur lyfti, sum í ávísum støðum kunnu og kanska enntá eiga at verða brotin? Kunnu vit aldrin gera einum menniskja mein ella pína tað?

Hetta eru nakrir spurningar, sum vera umrøddir í nýggja bóklinginum, sum Etiska ráðið hevur latið umsett og lagt á heimasíðuna trýst her. Endamálið við bóklinginum er at eggja og stimbra kjakið um etiskar spurningar, sum viðkoma okkum øllum. 

Etiskir spurningar eru viðkomandi fyri okkum øll og vit eiga at taka støðu til hesar spurningar. Men sjáldan er tað lætt at finna einføld svar uppá etiskar spurningar. Oftast koma svarini í samrøðuni við onnur. Bóklingurin lýsir eitt nú hvussu til ber, við etiskari útgreining, at koma ávegis til vælhugsaðar støður ella sjónarmið. 

Umframt spurningarnar omanfyri, verða m.a. hesir spurningar umrøddir:

  • Er menniskja ónt ella gott, frælst ella ófrælst, ábyrgdarfult ella ábyrgdarleyst, skynsamt ella óskynsamt?
  • Eri eg sjálv/ur  sinnað/ur at geva einum sjúkum menniskja lívgøgn míni?
  • Skulu avvarðandi sleppa at taka avgerðina, um støðan hjá tí deyða um vevnaðarflutning ikki er kend?
  • Hava vit tamarhald og ræði á tólmennum (robottum)?
  • Hvønn verða tey nýggju sløgini av tøkni ment til frama fyri og hvør fær atgongd til teirra og hvør fær nyttu av teimum?
  • Hvussu skal meginreglan um sjálvsavgerðarrættin brúkast, um ein sjúklingur hevur skerdan førleika til sjálvur at taka avgerð.

 Etiska ráðið vónar, at hesin bóklingur kann vera til gagns fyri lesaran.

 Tekna teg til tíðindabræv

Á www.etiskaradid.fo ber til at tekna seg til tíðindabræv frá Etiska ráðnum.

Fyrsta tiltak

Leidd og eygleidd

– er yvirskriftin á fyrsta almenna tiltakinum hjá Etiska ráðnum. Tiltakið er skipað sum kjakfundur og lýsir hvørjar etiskar spurningar talgilding í heilsuverkinum kann hava. Hvar gongur markið millum at vera leidd og eygleidd? Ynskja vit at ávirka hvar markið gongur? Skulu vit sjálvi siga frá? ella taka onnur ábyrgd okkara vegna?

Hesir eru høvuðsspurningarnir, sum verða umrøddir á kjakfundi í Reinsarínum mikukvøldið 28. november kl. 19.00.

Fundurin er skipaður so, at fyrst verða fleiri upplegg. Hesi eru um:

  • hvussu Talgildu Føroyar hevur hugsað um menniskjaliga aspektið, við at flyta seg til talgildar loysnir
  • hvørjar upplýsingar, tað almenna, og herundir heilsuverkið, kann skráseta um hvønn einstakan og hvussu upplýsingarnar verða vardar.
  • hvørjir tankar sjúklingar og avvarðandi hava um tær upplýsingar, sum heilsuverkið hevur um tey
  • hvussu vit tryggja okkum, at upplýsingarnar verða nýttar rætt og ikki misnýttar og um talgilding lýst úr einum etiskum sjónarhorni.

Tey sum hava upplegg og luttaka í panelorðaskiftinum eru: Nicolai M. Balle, Talgildu Føroyar, Jógvan Svabo Samuelsen, løgfrøðingur, Sigrun Mohr, umboðar borgaran, Eilev Sivertsen, KT grannskoðari og Jógvan D. Hansen, lærari í heimsspeki.

“Vit eru mitt í einari talgildari menning, sum gongur við rúkandi ferð, har m.a. okkara heilsuupplýsingar verða skrásettar, sum ongantíð fyrr. Tí er umráðandi at steðga á, og spyrja, hvussu hetta ávirkar okkum sum menniskju. Hvørjar fyrimunir hevur talgilding, hvørjar eru avleiðingarnar fyri okkara sjálvsavgerðarrætt og hvussu kunnu vit kenna okkum trygg?” sigur Hildur við Høgadalsá, forkvinna í Etiska ráðnum, sum sær fram til eitt áhugavert orðaskifti.

Tað verður Óluva Zachariasen, journalistur, sum fer at leiða kjakfundin, sum eisini verður teknmálstulkaður.

Tiltakið er ókeypis og øll eru vælkomin.

Búmerki og heimasíða

Etiska ráðið hevur fingið búmerki, sum ímyndar 3 rundingar, sum eru settir saman til eitt livandi skap, sum hvílir í sær sjálvum. Rundingarnir eru sambundnir og kunnu mala og førka seg í mun til hvønn annan og ein kann spyrja: Hvar byrjar tann eini og hvar endar hin? Búmerkið vekir ávíst forvitni og umhugsni og talið 3 gongur aftur í rundingunum eins og í lívsins rútmu, sum við búmerkinum verður lýst á henda hátt:

Byrjan – miðja – endi. Skapan – lív – deyði. Fortíð – nútíð – framtíð.

Etiska ráðið viðger evnir, har tað sum oftast ikki eru eintýtt svar og har evnir kunnu síggjast úr ymsum sjónarhornum. Soleiðis ímyndar búmerkið arbeiðið hjá Etiska ráðnum.

Heimasíðan, sum er andlitið úteftir, er virkin og so hvørt sum Etiska ráðið viðger og umrøður almennar etiskar spurningar og evnir, verður tilfarið lagt á heimasíðuna.